در تاريخها كم‌وبيش آمده . « 1 » گذشته از داخلهء عربستان ايران را در اين دوران كه مورد گفت‌وگوى ما است در سواحل شبه‌جزيرهء عربستان چه در خليج فارس و چه در درياى عمان و چه در اقيانوس هند تا عدن بندرگاهها و پايگاههائى بوده كه هم سيطره دريانوردى ايران را در اين درياها تأمين مىكرده و هم امنيت بازرگانى راههائى را كه از اين بنادر مىگذشته‌اند و حتى در درياى سرخ هم كه بازرگانان رومى و حبشى رفت‌وآمد داشته‌اند ايران داراى دو مركز تجارى براى همين منظور بوده كه يكى همين بندر جده در سواحل حجاز و ديگرى محلى به نام سواكن بوده كه از سه جزيرهء كوچك در نزديكى سواحل افريقائى اين دريا تشكيل مىشده و بازرگانان براى مصون ماندن از حملهء طوائف افريقائى به ايشان انبار كالاها و محل زيست خود را در آن جزائر قرار مىداده‌اند و روزها براى دادوستد به ساحل مىرفته‌اند . « 2 » مرزبانان و سرداران ايرانى بر اساس اصلاحاتى كه در زمان انوشيروان در ايران صورت گرفت و تغييراتى كه در سازمان نظامى و سياسى و تقسيمات كشورى حاصل گرديد تمام قلمرو ايران به چهار بخش عمده شرق و غرب و شمال و جنوب تقسيم گرديد و هر بخشى زير نظر يك اسپهبد قرار گرفت كه عنوانهاى ايشان : خراسان اسپهبد و خربران اسپهبد و آذربادگان اسپهبد و نيمروز اسپهبد بود . « 3 » و تمام قلمرو دولت ساسانى در شبه جزيره عربستان از حيره گرفته تا بحرين كه در آن روزگار شامل تمام سواحل جنوبى خليج فارس و سرزمينهاى

--> ( 1 ) . آگاهى بيشتر را در اين زمينه در خطابه ششم از رشته گفتارهائى كه استاد فقيد تقىزاده با عنوان تاريخ عربستان و قوم عرب در اوان ظهور اسلام و قبل از آن در دانشكده علوم معقول و منقول ايراد نموده و جزء انتشارات آن دانشكده به چاپ رسيده ، خواهيد يافت . ( 2 ) . آگاهى بيشتر را در اين‌باره در مقاله نگارنده با عنوان « اشتيام » در يادواره دكتر محمود افشار خواهيد يافت . ( 3 ) . المسالك و الممالك ، ص 18 و 72 و 119 .